Trendslator

Mens en machine versmelten
In het boek ‘The Singularity is Near’ werpt Ray Kurzweil een scherpe blik op de toekomst. Volgens de bekende uitvinder, denker en futuroloog staan we aan het begin van een heel nieuw tijdperk. In dit tijdperk zal de technologie zich zo snel ontwikkelen dat het menselijk bestaan er onomkeerbaar door zal veranderen. Aan de hand van de Wet van Moore legt hij uit hoe mens en machine gaan versmelten. Gordon E. Moore voorspelde in 1965 dat de snelheid van de door hem ontworpen processor zich elke twee jaar zal verdubbelen. Hij bleek en blijkt tot de dag van vandaag gelijk te hebben. Een logisch gevolg is dat deze verdubbeling zich in de toekomst blijft voortzetten en het daardoor ooit technisch mogelijk wordt om verder te leven buiten ons biologische lichaam om.

Wat Kurzweil claimt is niet dat dit ooit zal kunnen, maar dat het binnen veertig jaar al zo ver is. Zelf neemt hij daarom bijvoorbeeld dagelijks een handvol pillen, om het verouderingsproces van zijn lichaam te vertragen. Zo hoopt hij nog onder ons te zijn als de singulariteit zal gaan intreden. Het klinkt allemaal vergezocht, maar Ray Kurzweil onderbouwt zijn visie en theorieën tot in detail en met zijn luchtige schrijfstijl is het ook leuk weg te lezen voor mensen die niet zoveel verstand hebben van technologie. Het enige wat ons nog in de weg staat is het morele gevoel van de biologische mens. Is dit een toekomst die we willen?
Ray Kurzweil – The Singularity is Near – When humans transcend biology – Penguin Books 2006

Kayleigh Develing
www.singularity.com, www.kurzweilai.net, www.kurzweiltech.com

Overvloed is onze toekomst
Het is de mens eigen om meer aandacht te besteden aan gevaren en problemen dan aan mogelijkheden. Vooral de laatste jaren worden gekenmerkt door pessimisme, maar daar trekt ruimtevaartkundige en rasoptimist Peter Diamandis zich niets van aan. In zijn boek ‘Abundance’ legt hij uit hoe we dankzij de technologische ontwikkelingen een zonnige toekomst tegemoet treden.

Volgens Diamandis gaat het niet over schaarste maar over toegankelijkheid van middelen. In zijn boek geeft hij een interessant beeld van wat technologie in de toekomst kan veranderen. Schaarste is een illusie. Diamandis noemt in zijn boek het voorbeeld van een sinaasappelboom: plukkers ontdoen de takken van de sinaasappels. Pessimisten komen vervolgens tot de conclusie dat de boom geen sinaasappelen meer heeft. Maar de bovenste takken, waar de plukkers niet bij konden, hangen nog vol met de vruchten. Door het gebruik van een ladder zijn ze toegankelijk. Het gaat dus om toegankelijkheid niet om schaarste. Hetzelfde kan gezegd worden over het water op aarde. We spreken van een tekort omdat het water grotendeels zout is, maar door techniek kunnen we hier zoet water van maken.

Razendsnelle ontwikkelingen maken het volgens hem mogelijk om in de nabije toekomst iedereen in de behoefte aan water, voedsel, onderwijs en gezondheidszorg te voorzien. Hij zegt: ‘De energierevolutie lost voedsel- en watertekorten binnen afzienbare tijd op!’ Abundance zit dan ook vol met positieve voorbeelden en inspirerende ideeën. Diamandis is naast ruimtevaartkundige en schrijver ook medeoprichter van de ‘Singularity University’. Dat is een instituut in Silicon Valley waar aandacht wordt besteed aan exponentieel groeiende technologieën die uiteindelijk moeten zorgen voor een wereld van ongekende technische mogelijkheden. ‘The future is better than you think,’ aldus Peter Diamandis.
Peter H. Diamandis en Steven Kotler – Abundance – The future is better than you think – Free Press 2012
Marlinda Nieman
www.diamandis.com, www.abundancethebook.com

Trends en de toekomst
Trendwatchers, forecasters, scenarioplanners, futurologen, het is een vreemd gezelschap dat zich bezighoudt met trends en de toekomst. De overlevingsstrategie lijkt vaak genoeg op die van verdeel en heers. Want wat een futuroloog doet, dat reikt inhoudelijk toch veel verder dan het werk van een kortzichtige trendwatcher, vindt de eerste. Maar wat een trendwatcher doet, dat is toch van veel meer waarde en betekenis voor wie er commercieel zijn voordeel mee wil doen, zegt de tweede.

Delia Dumitrescu verbaast zich over de veelheid aan definities, begrippen, werkwijzen en methoden die in verband worden gebracht met dit nieuwe vakgebied. Een rode draad, een centrale gedachte of een gemeenschappelijke taal kan ze er nog niet in ontdekken. Ze wordt, daartoe aangezet door het Duitse TrendONE, op reis gestuurd om op verschillende plekken in de wereld mensen uit de praktijk van trends en innovatie te ondervragen. Op welke manier geven zij invulling aan onderzoek naar trends en de toekomst en aan strategie en innovatie op basis van dat onderzoek?

In ‘Road Trip to Innovation’ beschrijft ze haar reis die tegelijkertijd een ontdekkingstocht is door een nieuwe discipline die zich richt op trends en de toepassing ervan. Ze beschrijft de denk- en werkwijzen, zet ze op volgorde en geeft ze een plek in een totaaloverzicht. Het model ‘The Future Navigator’ is haar aanzet om deze nieuwe industrie van trends en de toekomst in oprichting in kaart te brengen. Doel is om meer inzicht te krijgen in de diversiteit van het vak maar ook om de gemeenschappelijke visie en ambitie van deze ondernemende pioniers bloot te leggen.
Delia Dumitrescu – Road Trip to Innovation – How I came to understand future thinking – Powered by TrendONE 2011
Hilde Roothart
www.trendone.com

Ontspoorde wetenschap

De commissie-Lévelt gaf in zijn onderzoeksrapport niet alleen een keihard oordeel over de frauderende psycholoog Diederik Stapel, maar ook over de vaak bedenkelijke mores in het vakgebied. Onderzoeksjournalist Frank van Kolfschooten, die sinds de jaren negentig al vele onthullingen deed over fraude- en plagiaatzaken, geeft in zijn boek ‘Ontspoorde wetenschap’ een grondige beschrijving van tientallen bekende en tot dusver onbekende fraudegevallen in de Nederlandse wetenschap.

Het vaak knappe speurwerk van Van Kolfschooten heeft een overzicht opgeleverd waaruit onder meer blijkt dat er veel meer fraudeurs zijn bestraft dan de universiteiten eerder dit jaar bekend maakten. De kracht van het boek zit hem in de bijna obsessieve waarheidsvinding van Van Kolfschooten, die in elke zaak elke betrokkene probeert te spreken en elk document leest. Hieruit blijkt onder andere dat antropologie extra kwetsbaar voor bedriegers is omdat vanwege privacyredenen plaatsen en personen onherkenbaar gemaakt worden. Ook is het ondanks de affaires rond Stapel en zijn vakgenoten Dirk Smeesters en Lawrence Sanna die dit jaar tegen de lamp liepen, de vraag of psychologie inderdaad een extra probleem heeft. Uit de internationale literatuur blijkt dat de fraude het grootste is onder biomedische wetenschappers, zo ook in ‘Ontspoorde wetenschap’. Dit komt mogelijk doordat artsonderzoekers soms hun onderzoek versnellen in het blang van hun patiënten. Mogelijk speelt ook een rol dat wetenschappers tegenwoordig onvoorstelbaar veel artikelen publiceren waardoor de validiteit van onderzoekresultaten onder druk komt te staan.

Het besef dat het zo niet langer kan, lijkt wel doorgedrongen tot de wetenschappelijke wereld. Sinds de affaire Stapel hebben de universiteiten en andere wetenschappelijke instellingen tal van maatregelen genomen om de gedragscode niet alleen te handhaven maar ook te laten onderzoeken. Van Kolfschooten noteert optimistisch: ‘Adademisch Nederland is klaarwakker!’ De vraag is alleen voor hoelang.
Ontspoorde wetenschap – Frank van Kolfschooten – De Kring 2012

Coco Bosma

www.bol.com

Het winkelspel van de toekomst
‘Prikkel de koopknop’, een boek dat perspectief biedt voor de toekomst van de winkel. Want als we auteur en retailadviseur Carin Frijters mogen geloven is er, ondanks de hoeveelheid webshops, nog steeds behoefte aan een fysieke ruimte waar producten ervaren kunnen worden. Ervaren ja, dat is een andere manier van aanpak die uitgebreid wordt uitgelegd in dit nieuwe retailboek.

Het gros van de retailers zal zich er van bewust zijn dat er iets moet gebeuren. Naast internet is het besteedbaar inkomen van de gemiddelde consument door de crisis alles behalve toegenomen. De consument is kritischer, denkt wel drie keer na voordat de portemonnee wordt omgekiept. Dit heeft Carin Frijters met haar vijfentwintig jaren retailervaring doen beseffen dat er iets moet gebeuren; een handreiking om nieuw leven te blazen in de plek waar we vroeger zo graag kwamen, de winkel.

‘Prikkel de koopknop’ is tot stand gekomen vanuit de denkwijze dat de klant centraal staat. Dit betekent onder andere dat er moet worden ingespeeld op prikkels en de continu veranderende behoeftes van de consument. ‘Kon je voorheen nog weg komen met van alles een beetje doen en eens in de zeven jaar het winkelinterieur onder handen nemen, tegenwoordig volstaat een winkelconcept bij voorkeur drie jaar,’ aldus de retailexpert. Met de nieuwe spelregels beschreven in het boek moet de consument opnieuw te prikkelen zijn. Onder andere door middel van geur, verlichting en muziek kan een omgeving worden gecreërd waar de klant graag verblijft (en uiteindelijk koopt). Maar hier houden de regels niet op. Door de steeds grotere mogelijkheden in materialen en retailstyling kan de klant als het ware mee op reis worden genomen. Wie wil dat nou niet? En dat is precies hoe de koopknop werkt.
Maxime Mennen

Crisis hoort erbij
De twintigers van nu zijn individualistisch en ambitieus. Maar door het overschot aan mogelijkheden ontvlammen of bevriezen twintigers, schrijven Aik Kramer en Thijs Launspach in het boek ‘Quarterlife’. Ze zitten in een levensfase waarin ze zelfstandig zijn maar zich ook nog ontwikkelen.

In 2004 maakte ‘The Boston Globe’ het grote publiek via een reeks verhalen bekend met de (wel al bestaande) term quarterlifecrisis. Juist in dat jaar begonnen verschillende Amerikaanse onderzoekers zich af te vragen of we de bekendste leeftijdscrisis, de midlife, eigenlijk wel echt een crisis zouden moeten noemen. Zo is het de vraag of de symptomen wel naar een kwaal verwijzen. Neem de bekendste: man koopt sportauto om zich jong te voelen. Volgens David Almeida, hoogleraar human development aan de Pennsylvania State University, kopen veertigers en vijftigers sportauto’s omdat ze die altijd al mooi of spannend vonden en niet om zich jong te voelen. Toch wordt er vaak zo over gedacht. Tuurlijk worstelen mensen in het midden van hun leven met typische vragen. Maar niet elk probleem op je veertigste is ook meteen een verwijzing naar een midlifecrisis. Almeida noemt dat midlife-stress. Hoort erbij. Valt mee te leven. In de quarterlife daarentegen, ben je bezig een plek in de wereld te veroveren. Je zoekt naar antwoorden op serieuze levensvragen. Dit brengt twijfels en onzekerheden met zich mee en dat kan soms leiden tot een quarterlifecrisis. Maar ook hier moet er van ‘crisis’ niet te snel worden gesproken. Juist in de quarterlifeperiode is het de bedoeling om dingen uit te proberen. Of er bij beide, de midlife en de quarterlife, sprake is van een crisis moet blijken uit landurig onderzoek dat nog niet is verricht.

Gelukkig is er nu een helpende hand voor de quarterlifers. Het boek ‘Quarterlife’ beidt handvatten en is een verkenning van de onderwerpen die quarterlifers bezighouden – hun kansen, zorgen en keuzes.
Quarterlife – Aik Kramer en Thijs Launspach – Prometheus | Bert Bakker 2012
Coco Bosma

Risicobeheersing
Ja, het nemen van risico’s is een vak apart. Wanneer je een risico neemt, schat je je kansen in. Kansberekening is schatten en dat houdt in dat niets zeker is. In een samenleving waarin je als individu geen tweede kans meer krijgt, is je kans verspelen de toekomst verpesten. Je kunt dus maar beter grip op de zaak krijgen. Hoe? Gebruik je risico-intelligentie.

Het vermogen om in percentages te denken en het vermogen om het eigen kennisniveau op waarde in te schatten, dat zijn de twee factoren die iemands risico-intelligentie bepalen. Deze kennis introduceert Dylan Evans, gepromoveerd in filosofie aan de London Scool of Economics, in zijn boek ‘Risk Intelligence’. Het fenomeen risico-intelligentie staat voor de mate waarin iemand in staat is waarschijnlijkheden in te schatten. Waarom kan een weerman dit beter dan een doorsnee belegger? Niet kennis maar zelfkennis is de sleutel tot succes, zo belooft Evans. Je moet in staat zijn de grenzen van je kennis te bepalen; je bent voorzichtig wanneer je niet veel weet en je hebt vertrouwen wanneer je meer weet. Maar, dit lijkt makkelijker gezegd dan gedaan. De meeste mensen zijn tegenwoordig te optimistisch. Zo onderschatten we de kans dat de partner een slippertje buiten de deur maakt en overschatten we de kans om rijk te worden van de loterij. Er zitten beperkingen aan ons kunnen, en wanneer we daar bewust van zijn, is het nemen van een risico niet meer zo risicovol.

Niet alleen denkfouten bepalen hoe riscovol iemand zich gedraagt. Gedrag hangt ook af van de behoefte aan risico, door Evans bestempeld als risk appetite. Neem nou Felix Baumgartner die met zijn parachute een aantal nieuwe records vestigde. Dat niet iedereen dit zou willen nadoen is niet gek. Wat we doen is afhankelijk van de situatie en ons karakter.
Dylan Evans – Risk Intelligence – Atlantic Books
Maxime Mennen
www.dylan.org.uk

Bewuster omgaan met voedsel

Grazende mensen die gedachtenloos snacken. Kun je dan wel genieten van dat wonder op je bord? ‘Hamburgers in het paradijs, voedsel in tijden van schaarste en overvloed’ geeft Louise Fresco haar visie op de manier waarop we met de aarde om moeten gaan in een tijd van ongekende groei en mondialisering. Ze wil met haar boek aansporen tot het bewuster omgaan met voedsel.

Waar komt ons voedsel vandaan? Hebben wij besef van ons consumptiegedrag? Vragen die gesteld moeten worden om ons bewust te worden van ons eetgedrag en de herkomst van voedsel. Fresco sprak over etikettering in haar Abel Herzberglezing voor dagblad Trouw. ‘Woorden bevriezen soms de waarneming omdat ze een sterke emotionele lading krijgen.’ Een van de voorbeelden was het woord ‘natuurlijk’. Dat staat tegenwoordig gelijk aan goed, kleinschalig en authentiek. Het omgekeerde staat voor alles waar de westerse, stedelijke consument zich tegen verzet: dieronvriendelijk, milieuvervuilend, grootschalig, technologisch. Volgens Fresco verhinderen dat soort etiketten een werkelijke discussie, en daarmee vooruitgang.

In duizenden jaren tijd is de mens van een jager en verzamelaar een landbouwer geworden. Door de landbouw zijn we verder van ons voedsel af komen te staan. Wat goed is, hierdoor hoeven we niet meer te vechten voor ons brood. Het jammere is dat we hierdoor zijn vervreemd van ons voedsel. Het is belangrijk dat we het besef krijgen dat het niet normaal is om in de winter aardbeien te eten. In de toekomst moeten we leren om beter om te gaan met deze overvloed.
Louise Fresco – Hamburgers in het paradijs, voedsel in tijden van schaarste en overvloed – Uitgeverij Prometheus 2012
Coco Bosma
www.bol.com

Het effect van neoliberalisme
Wat is de invloed van de maatschappij waarin we leven op onze identiteit? Welke effecten hebben dertig jaar neoliberalisme, vrijemarktdenken, privatisering op de samenleving en ons ik-gevoel? De ontwikkeling tot wie we zijn wordt bepaald door de context waarin wij leven. Veranderingen in de maatschappij hebben daarom ook invloed op ons ik-gevoel. Terwijl produceren, consumeren en genieten de heilige drievuldigheid van het neoliberale geloof vormen, komt er juist minder waardevols uit onze handen en voelen we ons leger, eenzamer en treuriger dan ooit. De liefde is moeilijk te bereiken en betekenisvol leven is diepgaand problematisch geworden. De dwang tot succes en geluk, die in deze tijd zwaar wordt uitgeoefend, blijkt een keerzijde te hebben: het leidt tot verlies aan zelfbesef, tot desoriëntatie en vertwijfeling.

In het proces van identiteitsvorming worden we voortdurend heen en weer geslingerd tussen twee polen: het verlangen naar identificatie, de wens deel uit te maken van een groter geheel, en separatie, het streven naar onafhankelijkheid en autonomie. De mens in balans is degene die een evenwicht vindt tussen deze twee driften. Maar momenteel domineert de separatiedrang. Vanuit zijn klinische ervaring als psychotherapeut laat Paul Verhaeghe in ‘Identiteit’ zien hoezeer de veranderde maatschappij doorwerkt in de hedendaagse individuele psychische problemen.
Paul Verhaeghe – Identiteit – De Bezige Bij 2012
Coco Bosma
www.bol.com

Wetenschappelijk onderzoek naar de werkvloer
Zo veel mogelijk managementboeken lezen en denken dat daardoor alle problemen in het bedrijf worden opgelost, dat werkt niet. Wie gelooft er nou echt dat de sfeer op de werkvloer verbetert doordat de baas er een boek over leest? Maar wat werkt dan wel? Wetenschappers bekijken de werkvloer als een lab en komen tot verrassende inzichten.

Het gaat niet om die ene leidinggevende, alsof één iemand kan bepalen hoe succesvol een heel bedrijf is. Het gaat om het hele team, de werkvloer, de instellingen, de doelen. Voor gemotiveerde werknemers, zeggen Naomi Ellemers en Dick de Gilder, moet je de cultuur veranderen. Ellemers en De Gilder proberen de problemen wetenschappelijk te ontrafelen. Ze onderzochten onder andere of zoiets als ‘respect’ echt werkt. Er bleek: hoe meer gewaardeerd mensen zich voelen, hoe meer ze zich gaan inzetten voor gezamenlijke doelen. Mensen die zich minder gewaardeerd voelen werkten ook hard, maar zij werkten vooral voor eigen doelen.

‘Voordat je een groot onderzoek in het veld gaat doen, moet je wel weten aan welke knop je moet draaien,’ zeggen Ellemers en De Gilder. ‘Door aan een knop te draaien, kun je mensen in een andere stand krijgen. Vertel je je team dat alleen de individuele prestatie van de beste telt, dan nemen ze meer risico’s. Vertel je ze dat de slechtste prestatie het eindrestultaat bepaalt, dan worden ze juist voorzichtig.’ Een voorbeeld van de knop in de juiste stand zetten.
Naomi Ellemers en Dick de Gilder – Je werkt anders dan je denkt – Heb je zelf de touwtjes in handen? – Business Contact 2012
Coco Bosma
www.managementboek.nl